W ZAMIERZCHŁYCH CZASACH CZYLI HISTORIA MYDŁA

                          W obecnych czasach wydaje nam się,że mydła używano od zawsze... Ktoś powie,że to relikt przeszłości i ... wiele się nie pomyli, bo historia mydła sięga ponad 4800 lat...a może 4500 lat?

                 

                 Pierwsze wzmianki o wytwarzaniu “mydła” pochodzą z sumeryjskich tabliczek glinianych datowanych na około 2500 rok p.n.e. Były to raczej substancje podobne do mydła tworzone z tłuszczy i popiołu drzewnego (najstarszy przykład na reakcje chemiczne). Przepis ten używany był do prania wełny i wytwarzanych z niej ubrań. Wykorzystanie łatwo dostępnych naturalnych surowców umożliwiało stworzenie prostego skutecznego środka czyszczącego.

Starożytny Egipt i Lewant ( wschodnia część  Morza Śródziemnego). Papirus Ebersa (1550 rok p.n.e.) opisuje,iż Egipcjanie używali mydła nie tylko do celów higienicznych,ale i jako lekarstwa. Możemy znaleźć zapisy z tej epoki o kąpielach w mieszance tłuszczy zwierzęcych oraz roślinnych z popiołem drzewnym ( tworzącym substancję podobną do mydła) oraz z troną ( powszechnym źródłem sody kalcynowanej)-> stosowane również w leczeniu chorób skóry. Egipcjanie kąpali się regularnie -> świadczy to o wysokim pułapie zwyczajów higienicznych.

W południowym Lewancie mydło robiono z potażu ( pozyskiwanego z popiołu różnych roślin). Tradycyjnie gotowano oliwę z oliwek w miedzianym kotle przez kilka dni. W trakcie gotowania stopniowo dodawano popiół alkaliczny i niewielkie ilości wapna palonego. Gdy mieszanina zaczęła gęstnieć przelewano ją do formy,a gdy zastygła krojono na mniejsze kostki. Dla wzbogacenia dodawano wybrane zioła aromatyczne (np. lawenda),aby je urozmaicić.

Jeśli zaś chodzi o Fenicjan nie ma dowodów na to,iż używali mydła ( ok. VI wieku p.n.e.). Lecz analiza ich zaawansowania technologicznego i handlowego umożliwia przypuszczenia o użytkowaniu substancji czyszczących w tym czasie. Pisemne dowody o ich użyciu są bardzo rzadkie, lecz dla Fenicjan nie istnieją. Jednak łącząc tzw. “kropki” -> to Fenicjanie rozbudowali sieć handlową obejmującą Morze Śródziemne -> zawierającą różnego rodzaju towary ( np. tkaniny czy środki do ich czyszczenia) mogła mieć znaczący wpływ na rozwój technologii tworzenia substancji mydlanych w regionach starożytnych.

Rzymianie oczyszczali skórę w poprzez wsmarowanie w nią oleju,a potem zeskrobywaniem go wraz z wszelkimi zabrudzeniami za pomocą metalowego ostrza z uchwytem (strigil). Pliniusz Starszy (I wiek n.e.) opisał mydło (sapo) jako wynalazek Galów w dziele  “ Historia Naturalna”. Opisał produkcję mydła z łoju koziego i popiołu z drewna bukowego. Stosowano je też w medycynie do leczenia wrzodów, jak i przez Galów jako barwnik do włosów ( mężczyźni używali go częściej niż kobiety). Z kolei piszący w II wieku n.e. Aretaeus z Kapadocji zauważył,iż alkaliczne substancje były formowane w kule zwane mydłem przez Celtów. Galen zaś opisywał proces produkcji mydła z użyciem ługu i zalecał regularne mycie ciała i ubrań. Uważał,że najlepsze mydła pochodziły z Germanii,a te z Galii były na drugim miejscu. Pisał też, iż mydło staje się popularnym środkiem higienicznym w tamtych czasach (zyskuje na popularności).

                             W dynastii Han (206 r.p.n.e. - 220 r.n.e.) chińscy lekarze zapisywali przepisy na mieszanki o właściwościach czyszczących i leczniczych. Tekst “Shennong Ben Cao Jing” mówi nam o zastosowaniu popiołów z roślin i tłuszczy w celach medycznych. To pierwsza forma mydła przeznaczona do pielęgnacji skóry oraz leczenia chorób ( fundament przyszłych receptur). W dynastii Tang ( 618 - 907 roku n.e.) produkcja mydła stała się bardziej zaawansowane w Chinach. Zapisy z tego okresu mówią o łączeniu tłuszczu zwierzęcego z ługiem z popiołu roślinnego - tworzyły skuteczniejsze i użytkowe mydła. To właśnie tam i wtedy eksperymentowano z zapachami i dekoracjami w mydle.

WIEKI NASTĘPNE

                             Na Bliskim Wschodzie Muhammad ibm Zakariya al-Razi (około 865-925 roku) był osobą opisującą pierwsze receptury na mydło oraz metody wytwarzania gliceryny z oliwy z oliwek. Tu mydło produkowano przez połączenie tłustych olejów oraz tłuszczy z substancjami alkalicznymi -> był to przełom w technologii produkcji mydła.

W Syrii wykorzystywano oliwę z oliwek,ług sodowy i wapno do tworzenia mydła. Służyło ono lokalnej społeczności, ale też było eksportowane do innych części muzułmańskiego świata oraz do Europy. Dokładny opis dokumentu z XII wieku o produkcji mydła akcentuje znaczenie substancji zasadowej ("al-qaly"-popioĺy) -> miało to kluczowe znaczenie dla rozwoju nowoczesnej chemii.

Do XIII wieku produkcja mydła na Bliskim Wschodzie osiągnęła poziom prawie przemysłowy dzięki rozwojowi technik produkcyjnych i większemu zapotrzebowaniu. Główne ośrodki to : Nablus, Fezie, Damaszek i Aleppo ( gdzie do dziś produkuje się mydło).

Jeśli zaś chodzi o Hiszpanię to historia popularnego teraz mydła kastylijskiego zaczyna się od "Korony Kastylii" ( 1230-1715r) obejmującej większość kraju. Zanim stało się powszechne; popiół z solanki (barilla) pozyskiwano w regionach bogatych w mokradła i oliwki (np. Guadalquirir). W VII wieku w Andaluzji założone przez Arabów zakłady wytwarzające mydła ewoluowały w znane później fabryki mydła kastylijskiego. Nazywano je "almona" -> przetrwała w języku arabskim do dziś. Tradycyjne mydło kastylijskie to białe i bezzapachowe -> łagodzące,odżywcze,regenerujące. W Średniowieczu eksportowano je do różnych części Europy i Ameryki,a produkcja stała się ważnym elementem handlu i kultury.

Mydło Marsylskie jak sama nazwa wskazuje ma swoje korzenie w Marsylii około 1370 roku. Tam też zarejestrowano pierwszego producenta tego produktu. W XVI wieku po wyprawach krzyżowych przemysł ten zmienił się w bardziej rozwinięty i zorganizowany. Do początków XVII wieku popyt wzrósł znacząco. Fabryki nie nadążały za zapotrzebowaniem.

Do 1660 roku, aż siedem głównych fabryk wykorzystywało lokalną oliwę i popioły z palonej słonej rośliny bagiennej ( Salicornii zwanej też Glasswort). Produkowały one niemal 20000 ton mydła rocznie. Marsylia uznawana była dzięki temu za główne centrum mydlarskie w Europie.

W 1688 roku Ludwik XIV wprowadzą przepisy ograniczające użycie nazwy " Savon de Marseille" tylko dla produktów wytwarzanych w Marsylii oraz okolicach i wyłącznie z oliwy z oliwek. Miało to na celu ochronę marki i jakości mydła Marsylskiego.

Do czasu dwóch jakże ważnych odkryć mydło było robione na tak zwanego "czuja". W 1791 roku Nicolas Leblanc opracował i opatentował sposób otrzymywania soli kalcynowanej z soli kuchennej. Dzięki temu jeden z najważniejszych komponentów do wyrobu mydła stał się tani. Natomiast w 1823 roku chemik Michael Eugene Chevreul przebadał wyjaśnił proces zmydlania tłuszczy. Upraszczając :

TŁUSZCZ+ZASADA=MYDŁO+GLICERYNA

XII wiek to początek historii mydła w Anglii,choć pełnią rozwoju jego wytwarzania to dopiero XVII wiek. W 1633 roku Karol I przyznaje 14 letni monopol na produkcję mydła Towarzystwu Mydlarzy z Westminster. Wprowadzony podatek od niego skutkował tym,iż był to luksus dostępny głównie dla bogatych przez wiele lat. W okresie panowania Tudorów ( w latach 1485 - 1603) używano głównie mydła pochodzącego z Hiszpanii ( kastylijskie). Zaś za panowania córki Henryka VIII Elżbiety w Anglii zapotrzebowanie na mydło było największe w Europie. Plotki głoszą,iż sama królowa wprowadziĺa "modę" na częste kąpiele, czyniąc swój kraj liderem w zakresie higieny. W XVII oraz XVIII wieku wraz z wzrostem zapotrzebowania na mydło i rozwojem przemysłu mydlarskiego wprowadzono wiele restrykcji i wysokich podatków na mydła. Zmieniło się to dopiero w 1853 roku ( epoka wiktoriańska), gdy Gladstone zniósł podatek od mydła - co uczyniło je dostępniejszym i przystępnym cenowo. W 1886 roku William Hesketh Lever i James kupili fabrykę mydła w Warrington, tworząc jedno z największych przedsiębiorstw mydlarskich w pierwszej nazwie Levers Brothers, a obecnie jako Unilever.

W Ameryce Północnej,rdzenne ludy ze zróżnicowanych regionów ( w tym z pustyni Mojave i Południowego Zachodu) korzystali z startych korzeni yuccy do produkcji piany myjącej. Oprócz właściwości myjących yucca podobnie jak mydlnica (soapberries),znana w Ameryce Północnej, posiada także właściwości lecznicze. Pomagało to w utrzymaniu zdrowej skóry i włosów. Rewolucja nastąpiła wraz z przybyciem europejskich kolonizatorów, a wraz z nimi metody tworzenia mydła w Europie. Głównie polegały one na użyciu tłuszczy zwierzęcych i ługu z popiołu drewna. W XIX wieku produkcja mydła była na tyle rozwiniętym rzemiosłem, iż przekazywane z pokolenia na pokolenie umiejętności umożliwiały szybkie założenie manufaktur w koloniach. Mydło stało się ważnym towarem (nie chodziło tylko o utrzymanie higieny) jako waluta w handlu z rdzennymi Amerykanami. Gdy kolonie stawały się rozwinięte i zamożne, rzemieślnicza działalność zmieniła się w przemysłową. XIX wiek przyniósł industrializację i zmechanizowanie produkcji mydła.

WIEK XX

W czasie I wojny światowej zapotrzebowanie na środki higieniczne wzrosło ( np. opieka nad rannymi). Panowały niedobory tłuszczów i olei używanych do produkcji mydła. Niemcy ( oczywiście ich naukowcy) opracowali nowe formy środków czyszczących korzystając z różnych związków syntetycznych. I tak detergenty stały się substytutem mydła. Dopiero w latach 30-tych XX wieku były szerzej stosowane. Po wojnie tradycyjne wielodniowe gotowanie w dużych kotłach zastąpiono przez ciągły proces --> co skróciło czas produkcji do jednego dnia. Producenci mydła komercyjnego (w większej mierze) usuwają naturalną gliceryny z mydła by sprzedawać ją osobno lub umieścić w droższych produktach. Proces ten przedłuża trwałość przeciętnej kostki mydła do wielu lat. W naszych czasach kostki te zawierają głównie sodium palmitate lub sodium palm kernelate, a dopiero potem w bardzo małych ilościach jakieś dobroci ( np. Masło shea lub inny olej). Bywają też takie które są stworzone z syntetetycznych detergentów. Mają : myć,usuwać tłuszcz oraz brud - jednak mogą drażnić naszą skórę i powodować zaburzenie bariery hydrolipidowej.

W ostatnich 20 latach obserwuję rozwój wielu manufaktur... Często w rękach niejednego pasjonata ekologii czy też naturalnej pielęgnacji. W przypadku dużych firm często dochodzi do tzw. "greewashing"-u. Ostatnio jest to dość nagminne. Jeśli chodzi o mydła naturalne... cóż ceny niejednokrotnie "zabijają"... Ale to już jest temat na inny post.

No i to już wszystko co wiem o historii mydłem malowanej.

Pozdrawiam Was serdecznie.

XOXO Cathy🙂